Korowódka dębówka (Thaumetopoea processionea) jest gatunkiem niewielkiego, ciepłolubnego motyla nocnego z podrodziny korowódkowatych. I choć jej nazwa brzmi słodko, to kontakt ludzkiej czy psiej skóry z jej włoskami może być nie tylko przykry, ale również niebezpieczny. I to zarówno dla ludzi jak i dla zwierząt. Ten nocny motyl nie występuje jeszcze w Polsce powszechnie, gdyż jest przede wszystkim mieszkańcem regionów śródziemnomorskich, ale wraz z ocieplaniem się klimatu pojawia się u nas coraz częściej. Gąsienice korowódki dębówki jest u nas zjadana wyłącznie przez kukułkę.
Jak wygląda korowódka dębówka
Korowódka dębówka jest ćmą o brunatnoszarych skrzydełkach. Ich rozpiętość to około 25 mm, przy czym samiczka jest nieco większa od samczyka. Na skrzydełkach znajduje się rysunek, jednak bardzo słabo widoczny u samiczek i nieco lepiej u samczyków. Ciałko tych nocnych motyli jest krępe i barwą nie odbiega od koloru skrzydełek.
Owady żywią się przede wszystkim liśćmi dębu, choć zauważono, że u nas mogą być to również inne drzewa liściaste (np. leszczyna, grab pospolity, brzoza, kasztanowiec, śliwa), natomiast nie są jeszcze jakimś wielkim dla nich zagrożeniem, bardziej groźne są w bezpośrednim kontakcie z ludzką lub zwierzęcą skórą. Ale tylko gąsienice, motyle nie są pokryte żadną szkodliwą substancją.
Motyle te pojawiają się w lipcu i na początku sierpnia, składając w tym czasie jaja, które zimują. W maju z jaj (samica składa ich ok. 150) wylęgają się gąsienice, żerując na drzewach jeszcze w czerwcu. Jaj składane są w górnej części korony dębu. Gąsienice pokryte są gęstą, trującą szczecinką już od momentu wylęgu. Żyją w dużych koloniach i żerują w nocy.
Zachowanie gąsienic korowódki dębówki jest niecodzienne i bardzo ciekawe. Za dnia żyją skupione w kłębowiskach, które swym rozmiarem mogą osiągać nawet kilkanaście centymetrów średnicy. Jedno drzewo może być domem dla nawet 100 tysięcy gąsienic. Natomiast z nastaniem zmierzchu podążają szczepione ze sobą, jedna za drugą, w kilku rzędach, niczym w korowodach właśnie, na miejsce żerowania. Jeśli zdarzy się, że któraś się zagubi, a nie zdarza się to często, scala je bowiem przędza, to szuka swoich towarzyszek aż je znajdzie. Żywią się liśćmi. Te młode znikają całkowicie, starsze po takiej straszą gołożerami. Z nastaniem świtu korowody gąsienic podążają znów do gniazda.
Dlaczego korowódka dębówka jest niebezpieczna
Spotkanie z motylem korowódki dębówki nie jest niebezpieczne. Ta postać owada jest zupełnie dla ludzi i zwierząt bezpieczna. Groźna natomiast może być gąsienica, gęsto pokryta dwumilimetrową szczecinką z kruchych i łamliwych włosków, których ma na ciele około 60 tysięcy. W celu ochrony przed naturalnymi wrogami, są one pokryte parzącą substancją thaumetopoeiną. Gdy larwa poczuje zagrożenie, po prostu strzela tymi włoskami, a one mogą unosić się z wiatrem nawet kilka kilometrów. Kontakt z nimi może być nieprzyjemny, bo wywołuje podrażnienia skóry, ale dla ludzi wrażliwych, alergików chociażby, może być również niebezpieczny. Zwłaszcza, gdy włoski te trafią do oczu.
Skutkiem kontaktu z włoskami gąsienicy dębówki może być lekkie, swędzące zaczerwienienie skóry, ale może pojawić się również wysypka, łzawienie oczu, zawroty głowy, gorączka, różne inne reakcje alergiczne, a nawet atak astmy i wymioty.
Ale substancja znajdująca się we włoskach jest niebezpieczna nie tylko dla ludzi, ale również dla zwierząt domowych, zwłaszcza dla psów i kotów. Zwierzęta po kontakcie z włoskami larw mogą się intensywnie ślinić, mają też często problem z pobieraniem wody i pokarmu, a na skórze mogą pojawić się drobne ranki. Trzeba wówczas koniecznie zabrać pupila do weterynarza.
Skutki kontaktu z gąsienicą korowódki dębówki mogą wystąpić po kilku godzinach!
Co zrobić po kontakcie z gąsienicą
Choć widok korowodu gąsienic na pniu drzewa jest ekscytujący, to nawet przyglądanie się im z odległości nie jest bezpieczne. Wszystko przez to, że włoski pokrywające ich całka są kruche, łamliwe i bez problemu przenosi je wiatr. Dlatego najlepiej jest trzymać się od owadów z daleka.
Jeśli natomiast nasze ubranie będzie miało kontakt z owadami, trzeba je szybko zdjąć i wyprać. Gdy włoski pokryją skórę, trzeba szybko ją umyć, a gdy wystąpią podrażnienia nie wolno ich rozdrapywać. Dobrze jest posmarować podrażnione miejsca odpowiednią maścią. Gdy podrażnienia są poważne, konieczna jest wizyta u lekarza, tak samo, gdy toksyczna substancja dostanie się do oczu.
By pozbyć się skutków kontaktu z owadami najczęściej wystarcza terapia antyhistaminowa albo miejscowe zastosowanie leków steroidowych.
Na szczęście korowódka dębówka nie jest u nas powszechnie występującym owadem, więc nie ma się co na zapas martwić. Warto jednak wiedzieć jak wygląda i jakie skutki niesie za sobą bliskie spotkanie z gąsienicą. Właśnie dlatego, że jest u nas jeszcze mało znana i mało kto zdaje sobie sprawę, że ta piękność może być groźna.
Jak zwalczać korowódkę dębówkę?
Zwalczanie korowódki dębówki jest trudne przede wszystkim ze względu na zagrożenie dla ludzi i zwierząt. Gąsienic ani ich gniazd nie należy dotykać, strącać, rozgniatać, zamiatać, usuwać dmuchawą ani odkurzać zwykłym odkurzaczem. Nie powinno się również samodzielnie obcinać zasiedlonych gałęzi. Każda z tych czynności może spowodować rozprzestrzenienie tysięcy parzących włosków.
Po zauważeniu korowodu gąsienic lub gniazda należy:
- oddalić się od drzewa i nie podchodzić do niego w celu wykonania zdjęcia z bliska;
- nie dopuszczać w pobliże dzieci, psów, kotów i innych zwierząt;
- tymczasowo ograniczyć dostęp do zagrożonego miejsca;
- na terenie publicznym powiadomić zarządcę, np. urząd gminy lub miasta, zarząd zieleni, administratora drogi, parku albo nadleśnictwo;
- na prywatnej posesji skontaktować się ze specjalistyczną firmą zajmującą się pielęgnacją drzew lub zwalczaniem niebezpiecznych gąsienic.
Profesjonalne usuwanie gniazd korowódki
Najczęściej stosowaną metodą jest mechaniczne usuwanie gniazd, gąsienic i pozostałości po ich linieniu. Specjaliści wykorzystują do tego przemysłowe urządzenia podciśnieniowe wyposażone w wysokoskuteczne filtry HEPA albo zdejmują gniazda w sposób umożliwiający ich natychmiastowe, szczelne zapakowanie.
Osoby wykonujące zabieg muszą stosować pełne zabezpieczenie skóry, oczu i dróg oddechowych, m.in. kombinezon ochronny, rękawice, szczelne okulary oraz odpowiednią maskę filtrującą. Usunięty materiał wymaga zabezpieczenia i kontrolowanego unieszkodliwienia.
Niebezpieczne są również stare i opuszczone gniazda. Mogą zawierać zrzucone oskórki i parzące włoski, które zachowują właściwości drażniące długo po przepoczwarzeniu gąsienic. Usunięcie starego gniazda nie ograniczy już liczby motyli, jeśli zdążyły z niego wylecieć, ale może zmniejszyć zagrożenie dla ludzi i zwierząt.
Czy można zastosować oprysk na korowódkę dębówkę?
W niektórych państwach młode larwy korowódki zwalcza się preparatami zawierającymi bakterię Bacillus thuringiensis var. kurstaki. Zabieg musi zostać wykonany bardzo wcześnie, zanim gąsienice osiągną starsze stadia rozwojowe i utworzą duże gniazda.
Według komunikatu Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Poznaniu z 28 czerwca 2026 roku w Polsce nie ma środków ochrony roślin zarejestrowanych do zwalczania korowódki dębówki. Nie należy więc opryskiwać drzew przypadkowym preparatem na gąsienice ani stosować domowych mieszanek. Przed każdym profesjonalnym zabiegiem trzeba sprawdzić aktualny rejestr środków ochrony roślin oraz zakres zastosowania podany w etykiecie produktu.
Czy pułapki feromonowe zwalczają korowódkę?
Pułapki feromonowe służą przede wszystkim do wykrywania obecności dorosłych samców i monitorowania rozprzestrzeniania się gatunku. Nie usuwają gniazd ani groźnych gąsienic i nie powinny być traktowane jako samodzielna metoda zwalczania.
Najskuteczniejsze postępowanie polega na regularnym kontrolowaniu dębów, szybkim zabezpieczeniu zagrożonego miejsca oraz zleceniu usunięcia gniazd odpowiednio wyposażonym specjalistom.
Fot. główna: Luc hoogenstein, CC BY-SA 4.0, commons.wikimedia.org
nie napisali państwo najważniejszego- JAK ZWALCZAĆ?